Waarom een psychologische benadering?

Psychologische aspecten van afvallen

Verschillende psychologische processen spelen een rol bij het zwaarder worden, het lichaamsbeeld en het bezig zijn met eten. Een van de belangrijkste is wel dat het meeste van wat wij doen onbewust is. Het lijkt wel of we de hele dag met ons verstand beslissingen nemen, maar niets is minder waar. Waarschijnlijk gaat zo’n 90% van de dingen die we doen automatisch. Dat is maar goed ook. Zo kunnen we ons richten op de dingen die nieuw zijn, die we nog niet kunnen of die extra aandacht vragen. Door dingen als een automatisme te doen hoef je er niet bij na te denken en kost het niet veel aandacht en energie. Mensen met een gestructureerd leven kunnen vaak heel veel doen omdat het meeste van wat ze doen een soort vaste routine is, terwijl mensen die structuur missen veel energie verliezen in de chaos die telkens vraagt om een beslissing en er dus even aandacht aan te geven.

Vaste routines hebben echter ook een keerzijde: ze zijn moeilijk af te leren. Ze kosten minder energie dan een nieuwe gewoonte en zijn dus gemakkelijker vol te houden. Heb je je dus een verkeerde gewoonte aangeleerd of is een gewoonte die ooit nodig was nu niet meer nodig, dan is het lastig om een andere, betere gewoonte aan te leren. Bovendien blijft de oude gewoonte opgeslagen in je geheugen, waardoor hij zelfs als je een nieuwe gewoonte hebt aangeleerd, toch op moeilijke momenten nog de kop op kan steken. Als je andere eetgewoonten aanleert kan het tijden goed gaan en lijkt het een nieuwe gewoonte geworden, maar dan toch, op het moment dat de stress toeslaat blijk je weer terug te vallen in je oude gedrag. Het is alsof er onbewust het zekere voor het onzekere wordt genomen en je je oude vertrouwde gedrag verkiest boven het nieuwe, maar nog niet in stresssituaties beproefde gedrag. Je valt weer terug in de snoep- of snaaibuien die je op de een of andere manier er bovenop leken te helpen in oude stresssituaties.

Hoe kan het nu dat we gedrag aanleren wat eigenlijk zo destructief lijkt te zijn? Al dat ongezonde snaaivoedsel kan toch niet een goede methode zijn geweest om met de stress om te gaan?

Uit onderzoek blijkt dat we eerst een beslissing nemen en dat daarna de beslissing actief wordt in onze hersenen. Er zit een halve seconde tussen de actie die door ons lichaam in gang wordt gezet en de activiteit die vervolgens in de hersenen gemeten kan worden. We doen dus eerst iets en bedenken er daarna een reden bij waarom we dat doen. Het kan bijvoorbeeld zijn dat je baas net ontevreden over je was. Thuisgekomen voel je een onrustig, leeg gevoel in je buik en ga je eten, net zo lang tot je buik strak en rustig voelt. Je vertelt jezelf vervolgens dat je honger had.

Betekent dit nu dat we maar moeten accepteren dat we reageren zoals we reageren? Nee, gelukkig niet. Weliswaar zet ons lichaam bepaalde acties in gang omdat ze een gewoonte zijn geworden of om vermeend gevaar uit de weg te gaan, we kunnen ons gedrag wel stoppen. Het is alsof we een vetorecht hebben op wat ons lichaam (of ons gevoel, of onbewuste, het ligt eraan hoe je er precies naar kijkt) in gang zet. Geconfronteerd met de agressieve hond van de buren komt je lichaam in een vecht- of vluchttoestand, maar zodra je je realiseert dat hij vast zit aan een lijn, er een hek tussen de tuinen zit en de hond nooit gebeten heeft, besluit je niet weg te hollen maar hem vriendelijk toe te spreken. Zo kan je ook met de stress op je werk omgaan, met je hongergevoel als je thuis komt, en met het denken aan eten de hele dag. Is er echt iets aan de hand, is er reëel gevaar als ik nu niet eet, word ik er blij van als ik de hele dag aan eten denk, ben ik echt nog te dik (of is er een andere reden waardoor ik dat ooit ben gaan denken)?

Het lastigst is het natuurlijk als je er helemaal niet mee bezig bent. Als je gewoon niet gemerkt hebt dat je 30 kilo zwaarder bent geworden. Alhoewel, er zijn natuurlijk signalen geweest die aangaven dat je dikker werd, maar die heb je genegeerd. Kennelijk was de waarheid te lastig, te vermoeiend, te beangstigend om mee te dealen. De veilige reactie leek hier te zijn: negeren. Als ik dit tot mijn bewustzijn laat doordringen ga ik me zo vervelend voelen dat ik me er maar voor afsluit. Ooit was dit kennelijk een zinvolle overlevingsstrategie, het moge duidelijk zijn dat er nu geen gevaar meer is. Sterker nog, de verdringing is nu ongezond geworden. Tijd om je bewust te worden van je onbewuste gedrag, je gedachten te onderzoeken of ze reëel zijn en zo nodig de oorzaak te onderzoeken van je angsten, zodat je steeds beter bij jezelf gaat herkennen wat er aan de hand is en je tijdig in kan grijpen als het nodig is.

Breng me naar het intakeformulier.